29 Ekim Dünya İnme Günü

İNME

29 Ekim Dünya İnme Günü olarak kutlanmaktadır. Karadeniz Teknik Üniversitesi ‘nden Prof. Dr. Zekeriya ALİOĞLU inme hastalığı hakkında önemli bilgilendirmelerde bulundu.

 

İnme, beynin bir bölgesine gelen kan akımı durduğu veya azaldığında oluşur. İnme acil bir durumdur. Beynin bir bölgesine yeterli kan gelmemesi oksijen ve besin öğelerinin yetersizliğiyle sonuçlanır. Kan akımı düzeltilemezse, beyin dokusu ölür ve kalıcı yeti yitimi oluşur.

Kalp hastalıkları ve kanserden sonra üçüncü ölüm nedeni ve özürlülükte ise birinci nedendir. İnmede ölüm oranı yılda % 25-40 ve 10 yılda yaşam oranı   % 35’tirr. Yaşayanların % 40’ı sakat, %20’sinde ise bakım gerektiren sakatlık olur. İnme sağlık harcamalarında önemli bir yer tutar. Hastanede tedavi gerektiren nörolojik hastalıkların %50'sinden fazlasını oluşturur.

İnme sıklığı 81-200/100000 arasında, inmelerin %85'i iskemik (beyni besleyen damarların tıkanmasına bağlı inme) inme ve %15'i hemorajik inmedir (beyin kanamasına bağlı inme). Ülkemizde hemorajik inme oranı daha yüksektir. Bu durum hipertansiyonun iyi tedavi edilmemesine bağlı olabilir.

 

İSKEMİK İNME

Çeşitli nedenlere bağlı olarak serebral arterlerin (beyni besleyen damarların) tıkanması veya daralması sonucu oluşur.

Nedenler;

Aterokleroz (damar tıkanıklığı); Risk faktörleri, ileri yaş, erkek cinsiyet, aile öyküsü, hipertansiyon (yüksek tansiyon), diabetes mellitus (şeker hastalığı), sigara içme, hiperlipidemi (kolesterol ve kan yağının yüksekliği), fiziksel inaktivite, obesite vb

Kardiyojenik serebral embolizm (kalp ya da beyni besleyen damarlara pıhtı atılması); Kalp kapak protezleri, atriyal fibrilasyon (kalp ritim bozukluğu), yeni miyokard infarktüsü (kalp krizi), romatizmal mitral kapak hastalığı, kardiyomyopati v.b.

Nadir nedenler; Ateroskleroz dışı damar hastalıkları (diseksiyon(damarın yırtılması), travma, vaskülit (damar iltihabı), radyoterapi, fibromuskuler displazi v.b), kalp dışı serebral embolizm (hava embolisi, yağ embolisi v.b), koagulasyonun arttığı haller (proetin C, protein S ve AT-III eksikliği, pıhtılaşma faktörleri mutasyonları v.b)

 

 

 

 

Klinik;

24 saatten daha kısa süren fokal (odaksal) nörolojik bulgu olduğunda geçici iskemik atak olarak isimlendirilir. 24 saatten uzun süren fokal nörolojik bulguların varlığı veya daha kısa süren ancak radyolojide gösterilebilen infarktüsün (beslenememeye bağlı hücrelerin ölümü) varlığında iskemik inme olarak isimlendirilir.

 

Fokal nörolojik bulgular;

Geçici görme kaybı,

Hemiparezi (vücudun bir yarısında meydana gelen felç),

Hemihipoestezi (vücudun bir yarısında meydana gelen his kaybı),

Hemianopsi (yarı alan görmezliği),

Afazi (konuşamama ve/veya konuşulanı anlayamama),

Diplopi (çift görme),

Dizartri (konuşma bozukluğu),

Ataksi (sarsaklama),

Vertigo (baş gönmesi) v.b

 

Tanı

Hemorajik inme veya iskemik inmenin kesin tanısı BBT (bilgisayarlı beyin tomografisi) veya MR (manyetik rezonans, emar) ile yapılabilir. İskemik inme geçiren bir hastada rutin biyokimyasal tetkikler (üre, şeker, kreatin, kolesterol paneli, KCFT v.b), EKG, EKO, damarların görüntülenmesi (Doppler USG, MR anjiyografi, CT anjiyografi) yapılır.

 

Tedavi

İskemik inmenin akut döneminde uygun hastalarda ilk 4.5 saat içerisinde IV trombolitik (pıhtı eritici) tedavi ve ilk 6 saat içerisinde endovasküler tedavi altın standarttır.

İnme düşündüren bulgular olduğunda; İnme belirtilerinin erken tanınması (Şekil 1)  ve 112 ile irtibat ve ambulansın erken yönlendirilmesi önemlidir. (Şekil 1)

 

 

Şekil 1. İnme bulguları

 

İskemik inme ön tanısı ile acile başvuran vuran hastalarda yukarıda anlatılan tedavi seçenekleri uygulanmaktadır. Burada önemli nokta hastanın ne kadar erken bu tedavileri alırsa sakatlık veya ölüm oranı o kadar azalmaktadır.  Ayrıca hastalarda solunum takip ve desteği, kan basıncının kontrolü, kardiyak aritmilerin kontrolü, vücut ısısını düzenlenmesi, kan glukoz düzeyinin düzenlenmesi ve akut dönem komplikasyonlarına yönelik tedavi uygulanmaktadır. Kan basıncın yüksekliğinde kan basıncı yavaş olarak düşürülmelidir. Hızlı kan basıncı düşürüldüğünde iskemik bulgular artabilir.

Koruyucu tedavi; Risk faktörlerine yönelik tedavi (diyabet, hipertansiyon, hiperlipidemi, obesite, sigara v.b) önemlidir. Ayrıca aterosklerotik hastalarda antiagregan tedavi (aspirin veya klopidogrel), kardiyoembolik hastalarda antikoagulan tedavi (Warfarin ve yeni oral antikoagulan ilaçlar), karotid arter stenozunda (tıkanıklığında) endovasküler tedavi (stent vb.) veya endarterktomi (damardaki plağın kazınarak çıkarılması) uygulanmaktadır.

 

 

 

HEMORAJİK İNME

Serebral damarların rüptürüne (beyni besleyen damarların yırtılması) bağlı olarak beyin dokusu içerisine veya subaraknoid aralığa hemorajinin (kanama) meydana gelmesidir. Subaraknoid hemorajide önemli neden anevrizma (damar balonlaşması) rüptürüdür.

İntraserebral hemorajide etyoloji;

Hipertansiyon, intrakraniyal (kafa içi) tümörler, anevrizmalar veya arteriyo-venöz malformasyonlar, vaskülit, koagulasyonun (pıhtılaşmanın) azaldığı haller (hemofili, trombosit hastalıkları, karaciğer hastalıkları, ilaç kötü kullanımı ve tedavi amaçlı kullanılan ilaçlar v.b), travma v.b

 

İntraserebral hemorajide klinik;

Kafaiçi basınç artımı bulguları (baş ağrısı, bulantı, kusma, bilinç bozukluğu ve papil stazı ) ve fokal nörolojik bulgular (Hemiparezi, hemihipoestezi, hemianopsi, afazi, diplopi, dizartri, ataksi, vertigo v.b) görülür. Kafa içi basınç artımı klinik olarak önemli bir bulgudur, hematomun büyüklüğü ile ilişkilidir. Hastaların erken dönemde mortalitesinin (ölümünün) önemli nedenidir.

 

 

Tanı;

Tanıda BBT önemlidir. Ayrıca vasküler patolojiyi saptamak için anjiyografi ve koagulasyon testleri tanıda kullanılabilir.

 

Tedavi;

Akut dönem tedavisinde amaç kafaiçi basınç artımı bulgularının tedavisidir. Bu amaçla mannitol kullanılması önemli bir seçenektir. Bazı vakalarda cerrahi olarak hemoraji boşaltılabilir. Ayrıca hastalarda solunum takip ve desteği, kan basıncının kontrolü, kardiyak aritmilerin kontrolü, vücut ısısını düzenlenmesi, kan glukoz düzeyinin düzenlenmesi ve akut dönem komplikasyonlarına yönelik tedavi uygulanmaktadır. İntaserebral hemorajide kan basıncı kontrolü önemli bir yer tutmaktadır.

 

Sonuç olarak;

Ölüm sebepleri arasında üçüncü, özürlülük sebepleri arasında ilk sırada bulunan inmeden korunmak için stresten ve sigaradan uzak durulması, hareketli bir yaşama geçilmesi, kan şekeri, tansiyon ve kilonun kontrol altında tutulması büyük önem arz etmektedir. Yüzde asimetri, konuşmada bozukluk ve vücudun yarısındaki güçlük ile tanıyabileceğimiz hastalık durumunda zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır. Olası bir inme durumunda umutsuzluğa kapılmamalı ve bilinmeli ki zor olsa da erken başvuruda tedavisi mümkün bir hastalıktır.